Nội dung bài kinh
Tôi nghe như vầy:
Một thời Đức Phật ở trong vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, tại nước Xá-vệ. Bấy giờ có Tỳ-kheo tuổi trẻ mới học, xuất gia trong Pháp luật này chưa được lâu, ít người thân quen, một mình làm lữ khách, không có người cung cấp, đang trú trong phòng khách Tăng ngoài rìa một tụ lạc, bệnh đau nguy khốn. Bấy giờ có nhiều Tỳ-kheo đến chỗ Phật, đảnh lễ dưới chân, rồi ngồi lui qua một bên, bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, có một Tỳ-kheo tuổi trẻ, mới học
… cho đến
bệnh đau nguy khốn đang ở trong phòng khách Tăng ngoài rìa một tụ lạc. Có Tỳ-kheo bệnh sống ít chết nhiều như vậy. Lành thay! Xin Thế Tôn vì thương xót mà đến trú xứ này!”
Bấy giờ, Thế Tôn im lặng nhận lời. Buổi chiều, sau khi từ thiền tịnh dậy, Thế Tôn đến trú xứ này. Tỳ-kheo bệnh này từ xa trông thấy Thế Tôn, vịn giường muốn dậy, Phật bảo Tỳ-kheo:
“Hãy nằm nghỉ, chớ dậy! Thế nào Tỳ-kheo, có thể chịu đựng được khổ đau không?” … Chi tiết như kinh Sai-ma-ca trước đã nói. “Ba thọ như vậy… cho đến bệnh khổ chỉ tăng không giảm.”
Phật nói Tỳ-kheo bệnh:
“Bây giờ Ta hỏi ông, cứ đáp theo ý cho Ta.”
“Ông không hối hận chăng?”
Tỳ-kheo bệnh bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, thật sự, có hối hận.”
Phật bảo Tỳ-kheo bệnh:
“Ông không phạm giới chăng?”
Tỳ-kheo bệnh bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, thật sự, không phạm giới.”
Phật bảo Tỳ-kheo bệnh:
“Nếu ông không phạm giới, tại sao ông lại hối hận?”
Tỳ-kheo bệnh bạch Phật:
“Con tuổi trẻ xuất gia chưa bao lâu, đối với pháp Thượng nhân và tri kiến thắng diệu chưa có sở đắc; con tự nghĩ, lúc mạng chung biết sanh nơi đâu? Cho nên sanh ra hối hận.”
Phật bảo Tỳ-kheo:
“Nay Ta hỏi ông, cứ đáp theo ý cho Ta. Thế nào Tỳ-kheo, vì có nhãn nên có nhãn thức phải không?”
Tỳ-kheo bệnh bạch:
“Bạch Thế Tôn, đúng vậy.”
Lại hỏi:
“Tỳ-kheo, ý ngươi thế nào? Vì có nhãn thức nên có nhãn xúc và do nhãn xúc làm nhân làm duyên nên sanh ra cảm thọ hoặc khổ, hoặc vui, hoặc không khổ không vui bên trong phải không?”
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, đúng vậy.”
Đối với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý cũng nói như vậy.
“Thế nào Tỳ-kheo? Nếu không có nhãn thì không có nhãn thức phải không?”
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, đúng vậy.”
Lại hỏi:
“Tỳ-kheo, nếu không có nhãn thức thì không có nhãn xúc phải không? Nếu không có nhãn xúc thì không có nhãn xúc làm nhân làm duyên sanh ra cảm thọ hoặc khổ, hoặc vui, hoặc không khổ không vui bên trong, phải không?”
Tỳ-kheo bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, đúng vậy.”
Đối với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý cũng nói như vậy.
“Cho nên, Tỳ-kheo, phải khéo tư duy pháp như vậy, thì lúc mạng chung mới tốt đẹp được và đời sau cũng tốt đẹp.”
Bấy giờ, Thế Tôn vì Tỳ-kheo bệnh nói pháp, chỉ dạy, soi sáng, làm cho an vui, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy ra đi. Sau khi Thế Tôn đi rồi, không lâu Tỳ-kheo mạng chung. Khi sắp mạng chung, các căn ông vui tươi, tướng mạo thanh tịnh, sắc da tươi sáng. Lúc ấy, nhiều Tỳ-kheo đi đến chỗ Phật, đảnh lễ dưới chân, rồi ngồi lui qua một bên, bạch Phật:
“Tỳ-kheo trẻ tuổi kia bị bệnh nguy khốn, nay Tôn giả đã mạng chung. Khi vị này sắp qua đời, các căn vui tươi, tướng mạo thanh tịnh, sắc da tươi sáng. Thế nào Thế Tôn, Tỳ-kheo này sẽ sanh về nơi nào? Thọ sanh ra sao? Đời sau thế nào?”
Phật bảo các Tỳ-kheo:
“Tỳ-kheo kia đã qua đời kia thật sự là bảo vật. Nghe Ta nói pháp hiểu biết rõ ràng, đối với pháp không sợ hãi, đắc Bát-niết-bàn. Các ông nên cúng dường xá-lợi.”
Bấy giờ, Thế Tôn thọ ký cho Tỳ-kheo này là bậc nhất.
Phật nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
Nội dung bài kinh
如是我聞：
一時，佛住舍衛國祇樹
T 0267c08
給孤獨園。時，有異比丘年少新學，於此法、
T 0267c09
律出家未久，少知識，獨一客旅，無人供給，
T 0267c10
住邊聚落客僧房中，疾病困篤。
時，有眾多比
T 0267c11
丘詣佛所，稽首禮足，却坐一面，白佛言：「世
T 0267c12
尊！有一比丘年少新學，乃至疾病困篤，住
T 0267c13
邊聚落客僧房中。有是病比丘多死無活。
T 0267c14
善哉！世尊！往彼住處，以哀愍故！」
爾時，世尊
T 0267c15
默然而許。即日晡時從禪覺，至彼住處。
彼
T 0267c16
病比丘遙見世尊，扶床欲起。
佛告比丘：「息
T 0267c17
臥勿起！云何？比丘！苦患寧可忍不？……」如前差
T 0267c18
摩迦修多羅廣說如是三受，乃至「病苦但增
T 0267c19
不損。」
佛告病比丘：「我今問汝，隨意答我。
T 0267c20
汝得無變悔耶？」
病比丘白佛：「實有變悔。
T 0267c21
世尊！」
佛告病比丘：「汝得無犯戒耶？」
病比丘
T 0267c22
白佛言：「世尊！實不犯戒。」
佛告病比丘：「汝若
T 0267c23
不犯戒，何為變悔？」
病比丘白佛：「世尊！我年
T 0267c24
幼稚出家未久，於過人法勝妙知見未有
T 0267c25
所得，我作是念：『命終之時，知生何處？』故生
T 0267c26
變悔。」
佛告比丘：「我今問汝，隨意答我。云何？
T 0267c27
比丘！有眼故有眼識耶？」
比丘白佛：「如是，
T 0267c28
世尊！」
復問：「比丘！於意云何？有眼識故有
T 0267c29
眼觸、眼觸因緣生內受，若苦、若樂、不苦不樂
T 0268a01
耶？」
比丘白佛：「如是，世尊！」耳、鼻、舌、身、意亦如
T 0268a02
是說。
「云何？比丘！若無眼則無眼識耶？」
比丘
T 0268a03
白佛：「如是，世尊！」
復問：「比丘！若無眼識則
T 0268a04
無眼觸耶？若無眼觸，則無
眼
觸因緣生內
T 0268a05
受，若苦、若樂、不苦不樂耶？」
比丘白佛：「如是，
T 0268a06
世尊！」耳、鼻、舌、身、意亦如是說。
「是故，比丘！當
T 0268a07
善思惟如是法，得善命終，後世亦善。」爾
T 0268a08
時，世尊為病比丘種種說法，示、教、照、喜已，從
T 0268a09
坐起去。
時，病比丘，世尊去後，尋即命終。臨
T 0268a10
命終時，諸根喜悅，顏貌清淨，膚色鮮白。
時，眾
T 0268a11
多比丘詣佛所，稽首禮足，退坐一面，白佛
T 0268a12
言：「世尊！彼年少比丘疾病困篤，尊者今已命
T 0268a13
終。當命終時，諸根喜悅，顏貌清淨，膚色鮮
T 0268a14
白。云何？世尊！如是比丘當生何處？云何受
T 0268a15
生？後世云何？」
佛告諸比丘：「彼命過比丘是真
T 0268a16
寶物，聞我說法，分明解了，於法無畏，得般
T 0268a17
涅槃，汝等但當供養舍利。」
世尊爾時為彼
T 0268a18
比丘受第一記。
佛說此經已，諸比丘聞
T 0268a19
佛所說，歡喜奉行。
T 0268a20