Nội dung bài kinh
Tôi nghe như vầy:
Một thời Đức Phật ở tại vườn Trúc, khu Ca-lan-đà trong thành Vương xá. Bấy giờ có xuất gia họ Bà-sa, đến chỗ Phật, cùng nhau thăm hỏi, thăm hỏi xong, ngồi lui qua một bên, bạch Phật rằng:
“Thưa Cù-đàm, thế nào, Cù-đàm có thấy như vầy, có nói như vầy: ‘Thế gian thường, đây là chân thật, ngoài ra là hư vọng.’?”
Phật bảo Bà-sa xuất gia:
“Ta không thấy như vầy, không nói như vầy: ‘Thế gian thường, đó là chân thật, ngoài ra là hư vọng.’?”
“Thế nào, thưa Cù-đàm, có thấy như vầy, có nói như vầy: ‘Thế gian vô thường, vừa thường, vừa vô thường; chẳng phải thường, chẳng phải vô thường; có biên, không biên; vừa biên, vừa vô biên; chẳng phải biên, chẳng phải vô biên; mạng tức là thân; mạng khác, thân khác; Như Lai, sau khi chết có còn, sau khi chết không còn; sau khi chết vừa có, vừa không; sau khi chết chẳng phải có, chẳng phải không’?”
Phật bảo Bà-sa xuất gia:
“Ta không thấy như vầy, không nói như vầy:
… cho đến
sau khi chết chẳng phải có, chẳng phải không.”
Lúc ấy, Bà-sa xuất gia bạch Phật:
“Thưa Cù-đàm, những kiến giải này có những sai lầm nào, mà đối với tất cả những kiến giải này Ngài không ký thuyết?”
Phật bảo Bà-sa xuất gia:
“Nếu thấy như vầy: ‘Thế gian thường, đó là chân thật, ngoài ra đều là hư vọng,’ thì đó là kiến giải điên đảo, là kiến giải do quán sát, là kiến giải dao động, là kiến giải cấu nhiễm, là kiến giải kết sử, là khổ, là ngại, là não, là nhiệt, bị kiến kết trói buộc; phàm phu ngu si không học ở đời vị lai sẽ bị sanh, già, bệnh, chết, ưu, bi, khổ, não sanh.
“Này Bà-sa xuất gia, nếu thấy như vầy: ‘Thế gian vô thường; vừa thường, vừa vô thường; chẳng phải thường, chẳng phải vô thường; có biên, không có biên; vừa biên, vừa vô biên; chẳng phải có biên, chẳng phải không biên; là mạng là thân; mạng khác thân khác; Như Lai, sau khi chết có còn, sau khi chết không còn; sau khi chết vừa có vừa không; sau khi chết chẳng phải có, chẳng phải không’, đó là đảo kiến,
… cho đến
ưu, bi, khổ, não sanh.”
Bà-sa xuất gia bạch Phật:
“Thưa Cù-đàm, sở kiến của Ngài thế nào?”
Phật bảo Bà-sa xuất gia:
“Sở kiến của Như Lai đã hoàn toàn dứt hết. Này Bà-sa xuất gia, nhưng Như Lai thấy là thấy rằng ‘Đây là Khổ Thánh đế; đây là Khổ tập Thánh đế, sự diệt tận của Khổ diệt Thánh đế, đây là Khổ diệt đạo Thánh đế.’ Sau khi biết như vậy, thấy như vậy rồi, đối với tất cả kiến, tất cả thọ, tất cả sanh, tất cả kiến chấp về ngã, ngã sở, ngã mạn kết sử, đều khiến cho đoạn diệt, tịch tịnh, mát mẻ, chân thật. Đối với Tỳ-kheo giải thoát tất cả như vậy, sanh không đúng, không sanh cũng không đúng.”
Bà-sa bạch Phật:
“Thưa Cù-đàm, vì sao nói, sanh không đúng?”
Phật bảo Bà-sa:
“Bây giờ, Ta hỏi ông, cứ tùy ý mà trả lời cho Ta. Này Ba-sa, giống như có người đốt lửa trước ông, ông có thấy lửa cháy không? Ngay đó dập tắt lửa trước ông, ông có thấy lửa tắt không?”
Bà-sa bạch Phật:
“Thưa Cù-đàm, thấy như vậy.”
Phật bảo Bà-sa:
“Nếu có người hỏi ông: ‘Lửa vừa cháy đó, nay ở chỗ nào? Đi về phương Đông, phương Tây, phương Nam, phương Bắc?’ Nếu hỏi như vậy, ông sẽ nói thế nào?”
Bà-sa bạch Phật:
“Thưa Cù-đàm, nếu có người nào đến hỏi như vậy, con sẽ trả lời như vầy: ‘Nếu có ai đốt lửa trước tôi, nhờ nhân duyên củi, cỏ nên lửa cháy. Nếu không thêm củi, lửa tắt, vĩnh viễn không sanh khởi trở lại được. Nói đi về phương Đông, phương Nam, phương Tây, phương Bắc thì không đúng.”
Phật bảo Bà-sa:
“Ta cũng sẽ nói như vầy: ‘Sắc đã đoạn, đã biết; thọ, tưởng, hành, thức đã đoạn, đã biết. Đoạn tận gốc rễ của nó như chặt đứt ngọn cây đa-la không thể sanh lại được; đối với đời vị lai không thể sanh khởi trở lại nữa. Nếu bảo đến phương Đông, phương Nam, Tây, Bắc thì điều đó không đúng. Vì điều đó sâu xa, rộng lớn, vô lượng, vô số, vĩnh viễn tịch diệt.”
Bà-sa bạch Phật:
“Con sẽ nói thí dụ.”
Phật bảo Bà-sa:
“Ông biết đúng lúc.”
Bà-sa bạch Phật:
“Thưa Cù-đàm, thí như gần thành thị hay làng xóm, có một vùng đất mầu mỡ, mọc lên một khu rừng kiên cố. Có một cây to lớn bền chắc. Nó sanh trưởng đã trải qua hàng ngàn năm. Lâu ngày, cành lá rơi rụng; vỏ cây khô mục; chỉ còn gốc cây đứng trơ trọi. Cũng vậy, thưa Cù-đàm, Pháp luật của Như Lai lìa bỏ những thứ cành nhánh cọng lá, chỉ còn trơ gốc không, đứng một mình kiên cố.”
Bấy giờ, Bà-sa xuất gia nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ, tùy hỷ, từ chỗ ngồi đứng dậy ra về.
Nội dung bài kinh
如是我聞：
一時，佛住王舍城迦蘭陀
T 0245b27
竹園。
爾時，婆蹉種出家來詣佛所，與世尊
T 0245b28
面相問訊，問訊已，退坐一面，白佛言：「瞿曇！
T 0245b29
云何瞿曇作如是見、如是說：『世間常，此是真
T 0245c01
實，餘則虛妄。』耶？」
佛告婆蹉種出家：「我不作
T 0245c02
如是見、如是說：『世間常，是則真實，餘則虛
T 0245c03
妄。』」
「云何瞿曇作如是見、如是說：『世間無
T 0245c04
常、常無常、非常非無常，有邊、無邊、邊無邊、非
T 0245c05
邊非無邊，命即是身、命異身異，如來有後
T 0245c06
死、無後死、有無後死、非有非無後死。』？」
佛
T 0245c07
告婆蹉種出家：「我不作如是見、如是說，乃
T 0245c08
至非有非無後死。」
爾時，婆蹉種出家白佛
T 0245c09
言：「瞿曇！於此見，見何等過患，而於此諸見，
T 0245c10
一切不說？」
佛告婆蹉種出家：「若作是見，世
T 0245c11
間常，此則真實，餘則虛妄者，此是倒見、此
T 0245c12
是觀察見、此是動搖見、此是垢污見、此是
T 0245c13
結見，是苦、是閡、是惱、是熱，見結所繫，愚
T 0245c14
癡無聞凡夫於未來世，生、老、病、死、憂、悲、惱、
T 0245c15
苦生。婆蹉種出家！若作是見，世間無
T 0245c16
常、常無常、非常非無常，有邊、無邊、邊無邊、
T 0245c17
非有邊非無邊，是命是身、命異身異，如來
T 0245c18
有後死、無後死、有無後死、非有非無後
T 0245c19
死。此是倒見，乃至憂、悲、惱、苦生。」
婆蹉種出
T 0245c20
家白佛：「瞿曇！何所見？」
佛告婆蹉種出家：
T 0245c21
「如來所見已畢。婆蹉種出家！然如來見，謂
T 0245c22
見此苦聖諦、此苦集聖諦、此苦滅聖諦、此
T 0245c23
苦滅道跡聖諦；作如是知、如是見已，於
T 0245c24
一切見、一切受、一切生，一切我、我所見、我慢
T 0245c25
繫著使，斷滅、寂靜、清涼、真實，如是等解脫。
T 0245c26
比丘！生者不然，不生亦不然。」
婆蹉白佛：「瞿
T 0245c27
曇！何故說言生者不然？」
佛告婆蹉：「我今問
T 0245c28
汝，隨意答我。婆蹉！猶如有人於汝前然
T 0245c29
火，汝見火然不？即於汝前火滅，汝見火
T 0245c30
滅不？」
婆蹉白佛：「如是，瞿曇！」
佛告婆蹉：「若有
T 0246a01
人問汝：『向者火然，今在何處？為東方去耶？
T 0246a02
西方、南方、北方去耶？』如是問者，汝云何說？」
T 0246a03
婆蹉白佛：「瞿曇！若有來作如是問者，我
T 0246a04
當作如是答：『若有於我前然火，薪草因緣
T 0246a05
故然，若不增薪，火則永滅，不復更起，東方、
T 0246a06
南方、西方、北方去者，是則不然。』」
佛告婆蹉：
T 0246a07
「我亦如是說，色已斷已知，受、想、行、識已斷已
T 0246a08
知，斷其根本，如截多羅樹頭，無復生分，
T 0246a09
於未來世永不復起。若至東方，南、西、北方，
T 0246a10
是則不然，甚深廣大，無量無數永滅。」
婆蹉白
T 0246a11
佛：「我當說譬。」
佛告婆蹉：「為知是時。」
婆蹉
T 0246a12
白佛：「瞿曇！譬如近城邑聚落，有好淨地，生
T 0246a13
堅固林，有一大堅固樹，其生已來經數千
T 0246a14
歲，日夜既久，枝葉零落，皮膚枯朽，唯幹獨
T 0246a15
立。如是，瞿曇！如來法、律離諸枝條
柯
葉，唯
T 0246a16
空幹堅固獨立。」
爾時，婆蹉出家聞佛所說，歡
T 0246a17
喜隨喜，
從
坐起去。
T 0246a18